Bước sang 2026, ba đạo luật lớn về việc làm, phá sản và thuế thu nhập cá nhân lần lượt có hiệu lực, kéo theo nhiều thay đổi mà quyền lợi người lao động phụ thuộc trực tiếp, từ ngày đầu thử việc cho đến thời điểm rời công ty. Trong bài viết này, terra tổng hợp 7 quy định quan trọng nhất kèm mức phạt cụ thể với doanh nghiệp vi phạm, cùng hai thay đổi lớn về miễn thuế TNCN tiền làm thêm giờ và trợ cấp thất nghiệp, để bạn chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
| Câu hỏi | Câu trả lời nhanh |
| Được thử việc tối đa mấy lần? | Chỉ 1 lần cho một công việc, thời gian tối đa từ 6 ngày đến 180 ngày tùy tính chất công việc (Điều 25 Bộ luật Lao động 2019). |
| Lương thử việc tối thiểu bao nhiêu? | Ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó (Điều 26 Bộ luật Lao động 2019). |
| Tiền làm thêm giờ có phải nộp thuế TNCN không? | Cá nhân cư trú được miễn toàn bộ từ kỳ tính thuế 2026 (tức từ 01/01/2026), cá nhân không cư trú từ 01/7/2026, trong giới hạn giờ theo pháp luật lao động. |
| Công ty phá sản, lương của tôi được trả không? | Nợ lương được ưu tiên thanh toán thứ hai, chỉ sau chi phí phá sản (Điều 46 Luật Phục hồi, phá sản 2025, hiệu lực 01/3/2026). |
| Trợ cấp thất nghiệp 2026 tính thế nào? | Bằng 60% bình quân tiền lương 6 tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp gần nhất, tối đa không quá 5 lần lương tối thiểu vùng (Luật Việc làm 2025). |
7 quy định bảo vệ quyền lợi người lao động từ năm 2026
Bảy quy định dưới đây đều đang có hiệu lực và gắn với mức phạt cụ thể theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP khi doanh nghiệp vi phạm. Nắm rõ từng điều là cách trực tiếp nhất để bảo vệ quyền lợi người lao động ngay từ ngày đầu nhận việc.
Mỗi công việc chỉ được yêu cầu thử việc một lần
Theo Điều 25 Bộ luật Lao động 2019, hai bên được tự thỏa thuận thời gian thử việc tùy theo độ phức tạp của vị trí, song với cùng một công việc, doanh nghiệp chỉ được yêu cầu thử việc duy nhất một lần và phải nằm trong trần thời gian sau:
| Loại công việc | Thời gian thử việc tối đa |
| Người quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020 | 180 ngày |
| Công việc cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên | 60 ngày |
| Công việc cần trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ | 30 ngày |
| Công việc khác | 06 ngày làm việc |
Doanh nghiệp yêu cầu thử việc quá một lần hoặc quá thời gian quy định sẽ bị phạt tiền từ 4 đến 10 triệu đồng và buộc trả đủ 100% tiền lương cho người lao động trong thời gian thử việc vi phạm, theo Điều 10 Nghị định 12/2022/NĐ-CP.
Mức sàn lương thử việc là 85% lương công việc chính thức
Điều 26 Bộ luật Lao động 2019 quy định tiền lương thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất phải bằng 85% mức lương của công việc đó. Doanh nghiệp trả thấp hơn mức này sẽ bị phạt tiền từ 4 đến 10 triệu đồng theo Điều 10 Nghị định 12/2022/NĐ-CP.
Một mốc đối chiếu hữu ích: từ 01/01/2026, Nghị định 293/2025/NĐ-CP nâng mức lương tối thiểu vùng lên 5.310.000 đồng/tháng tại vùng 1. Như vậy, nếu công việc chính thức trả đúng lương tối thiểu vùng 1, lương thử việc của bạn không được thấp hơn 4.513.500 đồng/tháng. Mức lương thỏa thuận trong mọi trường hợp không được thấp hơn lương tối thiểu vùng áp dụng tại nơi làm việc.
Người lao động có quyền được biết kết quả thử việc
Khoản 1 Điều 27 Bộ luật Lao động 2019 quy định khi kết thúc thời gian thử việc, người sử dụng lao động phải thông báo kết quả cho người lao động. Đạt yêu cầu thì tiếp tục thực hiện hợp đồng đã giao kết hoặc ký hợp đồng lao động chính thức; không đạt thì chấm dứt hợp đồng.
Lưu ý một hiểu nhầm phổ biến: mốc báo trước 3 ngày vốn nằm ở Điều 7 Nghị định 05/2015/NĐ-CP, văn bản này đã hết hiệu lực và Nghị định 145/2020/NĐ-CP thay thế không đặt lại mốc nào tương tự. Đây vẫn là quyền lợi người lao động được pháp luật ghi nhận, nhưng luật hiện hành không buộc doanh nghiệp thông báo trước một số ngày cụ thể.
Giữ bằng cấp, giấy tờ gốc của nhân viên là hành vi bị cấm
Điều 17 Bộ luật Lao động 2019 liệt kê ba hành vi doanh nghiệp không được làm khi giao kết và thực hiện hợp đồng: giữ bản chính giấy tờ tùy thân hay văn bằng, chứng chỉ; bắt đặt cọc tiền hoặc tài sản; và ép người lao động làm việc để trừ nợ. Doanh nghiệp chỉ được giữ bản sao giấy tờ khi giao kết hợp đồng.
Vi phạm hành vi giữ bản chính bị phạt tiền từ 20 đến 25 triệu đồng và buộc trả lại giấy tờ cho người lao động theo Điều 9 Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Nếu bạn đang bị giữ bằng gốc, đây là căn cứ pháp lý trực tiếp để yêu cầu hoàn trả.
Trần giờ làm việc: 8 giờ mỗi ngày, 48 giờ mỗi tuần
Giới hạn giờ làm là quyền lợi người lao động nền tảng nhất. Theo Điều 105 Bộ luật Lao động 2019, trần giờ làm việc bình thường là 8 giờ trong ngày và 48 giờ trong tuần. Doanh nghiệp áp chế độ làm việc theo tuần thì mỗi ngày không quá 10 giờ, cả tuần vẫn không quá 48 giờ; luật đồng thời khuyến khích áp dụng tuần 40 giờ. Với công việc tiếp xúc yếu tố nguy hiểm, độc hại, doanh nghiệp phải bảo đảm giới hạn theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.
Doanh nghiệp bố trí thời giờ làm việc bình thường vượt quá quy định bị phạt tiền từ 20 đến 25 triệu đồng theo khoản 3 Điều 18 Nghị định 12/2022/NĐ-CP.
Hệ số lương làm thêm giờ từ 150% đến 300%
Điều 98 Bộ luật Lao động 2019 quy định tiền lương làm thêm giờ tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả với các hệ số tối thiểu sau:
| Thời điểm làm thêm | Hệ số tối thiểu | Ghi chú |
| Ngày làm việc bình thường | 150% | Tính trên đơn giá giờ thực trả |
| Ngày nghỉ hằng tuần | 200% | Chưa gồm lương ngày nghỉ nếu trả theo tháng |
| Ngày lễ, Tết, ngày nghỉ có hưởng lương | 300% | Chưa kể tiền lương ngày lễ với người hưởng lương ngày |
| Làm việc ban đêm (22 giờ đến 6 giờ) | cộng thêm 30% | So với đơn giá giờ ngày làm việc bình thường |
| Làm thêm giờ vào ban đêm | cộng thêm 20% | Tính trên đơn giá giờ ban ngày của ngày tương ứng |
Cộng gộp các khoản trên, làm thêm ban ngày vào ngày lễ, Tết, người lao động hưởng lương tháng nhận ít nhất 400% lương ngày (300% tiền làm thêm cộng 100% lương ngày lễ có hưởng lương); làm thêm ban đêm ngày lễ, Tết nhận ít nhất 490%. Đây là nhóm quyền lợi người lao động dễ bị tính thiếu nhất trong thực tế, đặc biệt phần phụ cấp 30% ban đêm và 20% tăng ca đêm.
Trừ lương, phạt tiền thay cho kỷ luật lao động là vi phạm
Khi xử lý kỷ luật lao động, Điều 127 Bộ luật Lao động 2019 vạch ra ba lằn ranh cấm: không được xâm phạm sức khỏe, danh dự, tính mạng, uy tín hay nhân phẩm của người lao động; không được dùng hình thức phạt tiền, cắt lương thay cho kỷ luật; và không được kỷ luật những hành vi chưa hề được ghi trong nội quy, hợp đồng hay pháp luật lao động.
Doanh nghiệp cố ý trừ lương thay cho xử lý kỷ luật lao động có thể bị phạt tới 80 triệu đồng theo khoản 3 Điều 19 Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Nếu bảng lương của bạn xuất hiện khoản trừ “phạt vi phạm nội quy”, đó là dấu hiệu vi phạm cần chất vấn ngay.
Bảng tổng hợp mức phạt doanh nghiệp vi phạm quyền lợi người lao động
| Hành vi vi phạm | Mức phạt | Căn cứ (Nghị định 12/2022/NĐ-CP) |
| Thử việc quá 1 lần hoặc quá thời gian quy định | 4 đến 10 triệu đồng, buộc trả đủ 100% lương | Điều 10 |
| Trả lương thử việc thấp hơn 85% | 4 đến 10 triệu đồng | Điều 10 |
| Giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng | 20 đến 25 triệu đồng, buộc trả lại giấy tờ | Điều 9 |
| Bố trí giờ làm việc vượt quy định | 20 đến 25 triệu đồng | Khoản 3 Điều 18 |
| Phạt tiền, cắt lương thay xử lý kỷ luật | Tới 80 triệu đồng | Khoản 3 Điều 19 |
Từ khi nào tiền làm thêm giờ được miễn toàn bộ thuế TNCN?
Từ năm 2026, toàn bộ tiền lương làm thêm giờ, làm việc ban đêm được miễn thuế TNCN nếu nằm trong giới hạn về điều kiện và thời gian theo pháp luật lao động, theo Điều 26 Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025. Đây là thay đổi lớn so với cơ chế cũ vốn chỉ miễn phần chênh lệch cao hơn tiền lương giờ bình thường, và là quyền lợi người lao động đáng giá nhất trong đợt cải cách thuế lần này.
Điểm nhiều người bỏ sót là thời điểm áp dụng chia hai mốc theo Điều 29 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025: luật có hiệu lực chung từ 01/7/2026, riêng quy định về thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, tức tính theo năm dương lịch từ 01/01/2026.
| Đối tượng | Miễn toàn bộ thuế TNCN tiền làm thêm giờ từ |
| Cá nhân cư trú | 01/01/2026 (theo kỳ tính thuế năm 2026) |
| Cá nhân không cư trú | 01/7/2026 (theo hiệu lực chung của luật) |
Hai điều kiện đi kèm cần lưu ý. Thứ nhất, phần tiền làm thêm vượt giới hạn giờ mà pháp luật lao động cho phép (50% số giờ làm việc trong ngày, 200 hoặc 300 giờ mỗi năm) vẫn tính vào thu nhập chịu thuế. Thứ hai, doanh nghiệp trả thu nhập phải lập bảng kê thể hiện rõ thời gian và khoản tiền làm đêm, làm thêm giờ, lưu tại đơn vị và xuất trình khi cơ quan thuế yêu cầu; không có bảng kê riêng thì phải chứng minh qua bảng lương, bảng chấm công, hợp đồng lao động. Người lao động nên chủ động đối chiếu bảng chấm công của mình để bảo đảm quyền lợi khi quyết toán. Toàn bộ các thay đổi thuế từ tiền lương được terra tổng hợp trong bài cập nhật thay đổi thuế TNCN từ tiền lương từ 01/7/2026 và các khoản phụ cấp không tính thuế TNCN.
Doanh nghiệp phá sản: người lao động được thanh toán những khoản nào?
Từ 01/3/2026, Luật Phục hồi, phá sản 2025 số 142/2025/QH15 thay thế Luật Phá sản 2014. Theo Điều 46 của luật này, khi Thẩm phán tuyên bố doanh nghiệp phá sản, tài sản được phân chia theo thứ tự ưu tiên, trong đó khoản nợ lương của người lao động đứng thứ hai, chỉ sau chi phí phá sản:
| Thứ tự | Khoản được thanh toán |
| 1 | Chi phí phá sản |
| 2 | Khoản nợ lương của người lao động |
| 3 | Nợ bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp |
| 4 | Trợ cấp thôi việc và quyền lợi khác theo thỏa ước lao động tập thể, hợp đồng lao động |
| 5 | Nợ phát sinh nhằm phục hồi hoạt động kinh doanh |
| 6 | Nghĩa vụ tài chính với Nhà nước |
| 7 | Nợ không có bảo đảm và nợ có bảo đảm chưa thanh toán đủ |
Lưu ý thực tế: thứ tự ưu tiên chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp còn tài sản; trường hợp giá trị thanh lý dừng lại ở mức trang trải chi phí phá sản, khoản nợ lương có nguy cơ không được chi trả. Luật mới cũng bổ sung quyền của cơ quan bảo hiểm xã hội được nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản với doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm kéo dài, thêm một lớp bảo vệ quyền lợi người lao động so với luật cũ.
Ngoài thứ tự ưu tiên trên, phá sản là căn cứ chấm dứt hợp đồng lao động hợp pháp, nên người lao động còn được hưởng ba nhóm quyền lợi theo Bộ luật Lao động 2019:
Được thanh toán tiền lương những ngày đã làm việc
Thanh toán đủ lương những ngày đã làm là quyền lợi người lao động được luật ấn định thời hạn rõ ràng. Theo khoản 1 Điều 48 Bộ luật Lao động 2019, trong 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt hợp đồng, hai bên phải thanh toán đầy đủ các khoản liên quan đến quyền lợi của mỗi bên; trường hợp doanh nghiệp phá sản được kéo dài nhưng không quá 30 ngày.
Được hưởng trợ cấp thôi việc
Theo Điều 46 Bộ luật Lao động 2019, người lao động làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên được hưởng trợ cấp thôi việc, mỗi năm làm việc bằng nửa tháng tiền lương, trừ trường hợp đủ tuổi hưởng lương hưu. Thời gian tính trợ cấp là tổng thời gian làm việc thực tế trừ thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp và thời gian đã được chi trả trợ cấp; tiền lương tính trợ cấp là bình quân 6 tháng liền kề theo hợp đồng trước khi thôi việc. Từ kỳ tính thuế 2026, khoản trợ cấp thôi việc nhận cao hơn mức quy định cũng không còn bị tính thuế TNCN phần vượt, theo điểm h khoản 3 Điều 8 Nghị định 253/2026/NĐ-CP.
Được hưởng trợ cấp thất nghiệp theo Luật Việc làm 2025
Đây là phần thay đổi lớn từ 01/01/2026 mà nhiều bài viết cũ chưa cập nhật: Luật Việc làm 2025 số 74/2025/QH15 thay thế Luật Việc làm 2013. Mức hưởng trợ cấp thất nghiệp hằng tháng vẫn bằng 60% bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp của 6 tháng gần nhất, nhưng bổ sung trần tối đa không quá 5 lần mức lương tối thiểu vùng tại tháng cuối cùng đóng bảo hiểm, tương đương tối đa 26.550.000 đồng/tháng với vùng 1 theo mức lương tối thiểu mới. Người lao động vẫn nộp hồ sơ trong 3 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng, và thời điểm hưởng được rút ngắn còn ngày làm việc thứ 11 kể từ ngày nộp đủ hồ sơ, thay vì ngày thứ 16 như trước, theo khoản 3 Điều 39 Luật Việc làm 2025. Hợp đồng dưới 12 tháng được nới điều kiện: đóng đủ 12 tháng bảo hiểm thất nghiệp trong 36 tháng trước khi nghỉ việc.
terra BPaaS Payroll – Đảm bảo quyền lợi người lao động qua từng bảng lương
Phần lớn tranh chấp về quyền lợi người lao động bắt nguồn từ bảng lương tính sai: thiếu phụ cấp ban đêm, áp nhầm hệ số tăng ca, hoặc không cập nhật quy định miễn thuế mới. Với doanh nghiệp, mỗi sai sót đó vừa là rủi ro bị phạt theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP vừa làm xói mòn niềm tin của nhân viên.
Dịch vụ tính lương terra Payroll theo mô hình BPaaS giúp doanh nghiệp:
- Áp dụng đúng hệ số tăng ca 150%, 200%, 300% và các khoản phụ cấp ban đêm theo Điều 98 Bộ luật Lao động 2019, kèm bảng kê giờ làm thêm đúng chuẩn Điều 26 Nghị định 253/2026/NĐ-CP để hưởng trọn miễn thuế.
- Cập nhật tự động các thay đổi pháp luật 2026: lương tối thiểu vùng mới, biểu thuế TNCN 5 bậc, giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng.
- Minh bạch phiếu lương đến từng nhân viên qua nền tảng terra, giảm tranh chấp và câu hỏi lặp lại cho bộ phận nhân sự. Người lao động có thể tự kiểm tra thu nhập thực nhận bằng công cụ tính lương gross sang net của terra.
Liên hệ terra để được tư vấn giải pháp tính lương tuân thủ trọn vẹn quy định 2026!
Tổng kết
Năm 2026 mang đến ba mốc hiệu lực liên tiếp ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động: Luật Việc làm 2025 từ 01/01, Luật Phục hồi, phá sản 2025 từ 01/3, và Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 cùng Nghị định 253/2026/NĐ-CP từ 01/7. Nắm rõ 7 quy định nền tảng về thử việc, giờ làm, lương làm thêm và kỷ luật lao động, cùng hai thay đổi lớn về miễn thuế tiền tăng ca và trợ cấp thất nghiệp, là cách chủ động nhất để bạn tự bảo vệ mình trong mọi giai đoạn của quan hệ lao động.
